Wat zegt jouw coping strategie over jou?

Coping, iets waar we allemaal mee te maken hebben. Voor de een is het bekend terrein, voor de ander is het nog een onbekend landschap.

Voor je eigen persoonlijke ontwikkeling is het interessant om wat zelfonderzoek te doen naar welke coping strategieën je gebruikt. Je coping zegt namelijk veel over de interne struggels die je ervaart, en waar voor jou pijn punten zitten.

Als je wat meer bewustzijn creëert over de strategieën die jij inzet kan je ook gaan proberen om jezelf hier van proberen te bevrijden. Want, ook al heeft deze strategie je ergens in je leven geholpen, is het vaak ook hetgeen wat ervoor zorgt dat je vast komt te zitten.

Wat is een coping strategie en waarom moet ik er wat mee?

Simpel gezegd: Coping  is wat je doet om niet te voelen op het moment dat je emoties overweldigend voelen.  

Als we jong zijn maken we dingen mee waar we op dat moment niet mee om kunnen gaan. Vaak omdat we simpelweg te jong zijn om hier echt een goed begrip voor te hebben en omdat we ook kwetsbaarder zijn op jongere leeftijd. Hierdoor ontwikkelen we manieren die ervoor zorgen dat we wel met heftige negatieve gevoelens om kunnen gaan. Deze manieren worden dan in ons brein vastgelegd als hulpmiddelen die we kunnen inzetten als het ons even teveel wordt.

Soms hebben we deze hulpmiddelen nodig om simpelweg te overleven, maar vaker wordt het ingezet terwijl het eigenlijk niet meer nodig is. Als volwassene ben je namelijk beter in staat om met negatieve emoties en tegenslagen om te gaan, mits we dit geleerd hebben. Het nadeel van deze hulpmiddelen is dat ze ervoor zorgen dat we weg kunnen blijven de pijnlijke en complexe gevoelens waar we als mens allemaal mee te maken krijgen. De hulpmiddelen zorgen er dus eigenlijk voor dat we deze gevoelens niet onder ogen hoeven te komen.

Nu kan je denken, dat is toch fijn? Het probleem is alleen dat deze negatieve emoties wel een functie hebben. Ze laten ons zien waar we naartoe willen, of waar we beter van weg kunnen blijven. Ook wordt er energie gecreeerd op een moment dat er een emotie wordt opgewerkt, en als deze niet wordt doorvoelt komt deze vast te zitten in ons lichaam. Dit kan leiden tot verschillende klachten: van helemaal verdoofd zijn, overprikkeling, paniek aanvallen of heftige emotionele uitbarstingen. Allemaal signalen van ons lichaam dat we niet op een gezonde manier onze emoties verwerken en dat dat ons teveel wordt.

Ook zijn onze emoties ons kompas, ze vertellen ons waar we van weg moeten blijven, waar gevaar is, welke gebeurtenissen we nog niet goed verwerkt hebben, waar onze dromen en passies liggen welke mensen er bij ons passen. Hoe meer je gebruik maakt van de hulpmiddelen hoe meer je afgesneden wordt van je gevoel. Dit kan er voor zorgen dat je het gevoel hebt dat je je richting kwijt bent of dat je een leven lijdt dat niet helemaal bij je past.

Welke coping strategieën zijn, en wat zegt deze strategie?

Coping strategieën zijn persoonlijk en complex. Hieronder vind je een aantal veel voorkomende coping strategieën. Het kan zijn dat je je herkent in verschillende strategieën. De types zijn in hij vorm geschreven maar het is van toepassing op zowel mannen als vrouwen.

De vermijder

De vermijder probeert moeilijke emoties uit de weg te gaan door letterlijk of figuurlijk afstand te nemen. Wanneer spanning oploopt of een situatie emotioneel te overweldigend voelt, trekt hij zich terug. Het kan eruit zien als: moeilijke gesprekken uitstellen of vermijden, zich afsluiten tijdens een conflict, veel tijd doorbrengen op zijn telefoon of achter een scherm, zich verliezen in werk of doen alsof hij ergens druk mee is. Ook al is hij fysiek aanwezig, emotioneel is hij op dat moment niet bereikbaar.

Vermijden betekent: dit voelt op dit moment te spannend, te pijnlijk of te overweldigend om aan te gaan. Je zenuwstelsel kiest voor afstand omdat dat veiliger voelt dan de emoties volledig toelaten. Dat geeft tijdelijk rust, maar zorgt er ook voor dat de onderliggende gevoelens blijven bestaan.

Onder het vermijden liggen vaak emoties zoals angst, verdriet, schaamte, onzekerheid of de angst om gekwetst te worden. Zolang er afstand wordt gehouden, hoeven deze gevoelens niet volledig gevoeld te worden. Dat geeft op korte termijn verlichting, maar op de lange termijn kost het veel energie en kan het ervoor zorgen dat de verbinding met jezelf en anderen steeds verder afneemt.

De vermijder beschermt zichzelf door afstand te nemen.

De controleur

De controleur probeert veiligheid te creëren door grip te houden op zichzelf, anderen en zijn omgeving. Hij zoekt naar voorspelbaarheid, heeft moeite om dingen uit handen te geven en legt de lat voor zichzelf vaak hoog. Het kan eruit zien als: alles vooruit plannen, veel verantwoordelijkheid nemen, overmatig nadenken of analyseren, moeite hebben met onverwachte veranderingen en onrust ervaren wanneer dingen niet gaan zoals hij had verwacht.

Controle betekent: als ik de controle houd, ben ik veilig. Je zenuwstelsel heeft geleerd dat voorspelbaarheid veiliger voelt dan onzekerheid. Door voortdurend bezig te zijn met regelen, oplossen en vooruitdenken, hoeft er minder ruimte te zijn voor de emoties die daaronder liggen.

Onder de behoefte aan controle liggen vaak emoties zoals angst, onzekerheid, schaamte of machteloosheid die nog niet volledig zijn doorvoeld. Zolang de aandacht gericht blijft op doen in plaats van voelen, hoeven deze emoties niet volledig gevoeld te worden. Dat geeft tijdelijk rust, maar uiteindelijk kost het veel energie. Ontspannen wordt lastig, het lichaam blijft continu alert en de opgebouwde spanning kan uiteindelijk leiden tot overbelasting.

De controleur beschermt zichzelf door grip te houden.

De pleaser

De pleaser richt zijn aandacht voortdurend op de behoeften, gevoelens en verwachtingen van anderen. Hij vindt het lastig om grenzen aan te geven, zegt snel ja terwijl hij eigenlijk nee voelt en past zich gemakkelijk aan om conflicten of afwijzing te voorkomen. Het kan eruit zien als: altijd voor anderen klaarstaan, verantwoordelijkheid nemen voor de emoties van anderen, bevestiging zoeken en moeite hebben om voor zichzelf te kiezen.

Pleasen betekent: als de ander zich goed voelt, ben ik veilig. De pleaser heeft vaak geleerd dat verbinding behouden belangrijker is dan trouw blijven aan zichzelf. Door steeds bezig te zijn met wat een ander nodig heeft, hoeft hij niet stil te staan bij zijn eigen gevoelens en behoeften.

Onder het pleasen liggen vaak moeilijke emoties zoals angst voor afwijzing, schuldgevoel, eenzaamheid of de overtuiging dat je liefde en waardering moet verdienen. Zolang de aandacht naar de ander blijft gaan, hoeven deze gevoelens niet volledig gevoeld te worden. Dat geeft op korte termijn rust, maar op de lange termijn raakt de pleaser steeds verder verwijderd van zichzelf. Hij voelt minder goed wat hij nodig heeft, ervaart regelmatig overbelasting en merkt dat geven uiteindelijk meer energie kost dan het oplevert.

De pleaser beschermt zichzelf door zichzelf aan te passen.

De verdover

De verdover probeert moeilijke emoties niet op te lossen, maar tijdelijk niet meer te voelen. Op het moment dat spanning, verdriet, eenzaamheid of onrust ontstaat, wordt de aandacht verlegd naar iets wat afleiding of een kort gevoel van verlichting geeft. Het kan eruit zien als: eindeloos scrollen op je telefoon, binge-watchen, overmatig eten, alcohol of drugs gebruiken, overmatig sporten, gamen, werken of continu op zoek zijn naar prikkels.

Verdoven betekent: dit gevoel is te pijnlijk of te overweldigend om te dragen. Je zenuwstelsel kiest voor een manier om de spanning tijdelijk te dempen. Dat geeft op korte termijn rust, maar zorgt er ook voor dat de onderliggende emoties blijven bestaan.

Onder de behoefte om te verdoven liggen vaak gevoelens zoals verdriet, leegte, angst, eenzaamheid of stress die nog niet volledig zijn doorvoeld. Zolang er iets is wat afleidt of verdooft, hoeven deze gevoelens niet gevoeld te worden. Het geeft tijdelijke verlichting, maar uiteindelijk kost het veel energie. De emoties verdwijnen niet; ze wachten tot er ruimte ontstaat om alsnog gevoeld te worden.

De verdover beschermt zichzelf door niet meer te hoeven voelen.

De overpresteerder

De overpresteerder probeert zijn waarde te bewijzen door steeds meer te doen, beter te presteren of succes te behalen. Hij legt de lat hoog voor zichzelf, is voortdurend bezig met groeien, ontwikkelen en productief zijn en heeft moeite om echt rust te nemen. Het kan eruit zien als: altijd druk zijn, steeds nieuwe doelen stellen, perfectionisme, moeite hebben met niets doen en het gevoel hebben dat het nooit genoeg is.

Overpresteren betekent: als ik maar genoeg bereik, ben ik goed genoeg. Je eigenwaarde raakt onbewust gekoppeld aan wat je doet in plaats van aan wie je bent. Rust voelt al snel als luiheid, stilstand of falen. Daardoor blijf je in beweging, ook wanneer je lichaam eigenlijk om herstel vraagt.

Onder de behoefte om te overpresteren liggen vaak gevoelens zoals onzekerheid, angst om niet goed genoeg te zijn, afwijzing of de overtuiging dat liefde, waardering of erkenning verdiend moet worden. Zolang er nieuwe doelen zijn om na te streven, hoeven deze gevoelens niet volledig gevoeld te worden. Dat geeft tijdelijk een gevoel van voldoening, maar die voldoening is vaak van korte duur. Al snel dient het volgende doel zich aan en begint de cyclus opnieuw.

De overpresteerder beschermt zichzelf door steeds te bewijzen dat hij goed genoeg is.

De ontlader

De ontlader probeert spanning kwijt te raken door zijn emoties direct te uiten. Op het moment dat emoties hoog oplopen, is het moeilijk om eerst stil te staan bij wat er van binnen gebeurt. De emotie neemt het over en wordt meteen uitgesproken of geuit. Het kan eruit zien als: boos worden, huilen, verwijten maken, impulsief reageren, stem verheffen of achteraf spijt hebben van wat er is gezegd.

Ontladen betekent: deze emotie voelt te groot om alleen te dragen. Je zenuwstelsel raakt overspoeld en zoekt een manier om de opgebouwde spanning zo snel mogelijk kwijt te raken. Dat lucht op voor het moment, maar zorgt er vaak voor dat de onderliggende emotie niet echt wordt verwerkt.

Onder het ontladen liggen vaak emoties zoals verdriet, angst, machteloosheid of pijn die nog niet gereguleerd kunnen worden. Zolang de spanning direct naar buiten wordt gebracht, hoeft er niet eerst gevoeld, begrepen of verwerkt te worden wat er werkelijk speelt. Dat geeft tijdelijke opluchting, maar kan ook leiden tot schuldgevoel, conflicten of het gevoel dat emoties de controle overnemen.

De ontlader beschermt zichzelf door spanning direct te ontladen.

Samenvatting

• De vermijder → beschermt zichzelf door afstand te nemen.

• De controleur → beschermt zichzelf door grip te houden.

• De pleaser → beschermt zichzelf door zichzelf aan te passen.

• De verdover → beschermt zichzelf door niet meer te hoeven voelen.

• De overpresteerder → beschermt zichzelf door zijn waarde te bewijzen.

• De ontlader → beschermt zichzelf door spanning direct te ontladen.

Tot slot

We maken allemaal gebruik van coping strategieën. Het gaat er niet om dat we deze moeten veroordelen of helemaal moeten afzwerven. Het gaat erom dat we leren herkennen wanneer we ze inzetten zodat we kunnen voelen wat we écht nodig hebben. Zodat je leert om de emoties waarvan je van probeert weg te blijven, toe te laten op een manier dat voor jou veilig voelt. Zodra je leert om met deze negatieve emoties om te gaan zal je vertrouwen groeien en zullen de coping strategieën langzaam wat meer naar de achtergrond verdwijnen.

Het kan moeilijk zijn om inzicht te krijgen in je eigen strategieën, of bij de gevoelens te komen die eronder verschuilen. Het gedrag is al zo normaal dat het voor onszelf onzichtbaar is geworden. Door middel van coaching kan ik je helpen om in kaart te brengen hoe dit bij jou werkt. Ook kunnen we samen opzoek gaan naar de gevoelens en overtuigingen die er onder schuil zitten. Zodat je uiteindelijk weer grip krijgt over je eigen emoties en welzijn.